8 tips voor praktische wijsheid

Wijsheid is een redelijk abstract begrip. Maar hoe verkrijg je het, en wat kun je ermee? Ramo de Boer, gestalttherapeut en sinds vijftien jaar beoefenaar in het Tibetaans boeddhisme, geeft acht tips om wijsheid te ontwikkelen en toe te passen in het dagelijks leven.

De parallel tussen boeddhisme en gestaltpsychologie is volgens De Boer het trainen van bewustzijn en aandacht. ‘We zijn gewend om direct te reageren vanuit wat we ervaren. Maar pas als je je bewust bent dát je waarneemt, kun je door reflectie patronen in je gedrag en de resultaten daarvan gaan herkennen. Deze metapositie, het ‘reflectiepunt’, zoals het in de gestaltpsychologie wordt genoemd, is vergelijkbaar met de basis van boeddhistische aandachtsmeditatie. Alleen door alert en aandachtig aanwezig te zijn in het hier en nu kun je jezelf bevrijden van mentaal en emotioneel lijden.’

Wijsheid is zien hoe het (werkelijk) is
De absolute werkelijkheid is zoals ze werkelijk is, en de relatieve werkelijkheid is zoals jij en ik die zelf ervaren. Ze zijn echter altijd tegelijkertijd aanwezig. Als je zicht hebt op deze twee aspecten, heb je minder de neiging je te vereenzelvigen met je eigen, beperkte werkelijkheid.
Praktische tip:  Verlies je niet in je persoonlijke realiteit, dat geeft ruimte in je geest en handelen. 

Wijsheid is zien dat omstandigheden feitelijk zijn, maar dat je ervaring ervan een persoonlijke smaak en kleur heeft
Wellicht ben je bekend met het psychologische fenomeen ‘projectie’ – je projecteert jouw eigen werkelijkheid, jouw ‘film’ bestaande uit allerlei beelden, ideeën, ervaringen en conclusies uit je verleden – op het scherm van de werkelijkheid. Hiermee kleur je de neutrale omstandigheden en maak je er een persoonlijke versie van. Je kunt dit fenomeen herkennen in de neiging die jijzelf en anderen hebben om gelijk te willen krijgen.
Praktische tip: Wissel ervaringen uit, maar ga er niet over in discussie. Bediscussieer enkel meningen. 

Wijsheid is weten dat je eigen ervaring het resultaat is van de wisselwerking met je omgeving – en van je eigen aandeel daarin
De manier waarop je de werkelijkheid kruidt en kleurt, komt voort uit de wisselwerking tussen jou en je omgeving. Stel, ik ben in gesprek en de ander zegt iets waar ik sterk op reageer en ik schiet in de verdediging omdat ik me onrechtvaardig behandeld voel. Ik neem het persoonlijk en begin me te verdedigen. Belangrijk is dat de ander wel degelijk de ‘aanleiding’ biedt voor mijn reactie, maar er niet de ‘oorzaak’ van is. De echte oorzaak is mijn eigen gevoeligheid voor onrechtvaardig behandeld worden. Kennelijk heb ik daar in het verleden minder prettige ervaringen mee gehad.
Praktische tip: Vraag je af of je reactie in verhouding staat tot de actuele aanleiding. Is die buiten proportie, ga er dan van uit dat er een oude, persoonlijke lading een rol speelt. Kijk dan meteen naar je eigen aandeel, voordat je vanuit die lading reageert. 

Wijsheid staat niet gelijk aan eigenwijsheid
Als ik blijf hangen in het hiervoor genoemde gelijk willen hebben dan heb ik te weinig oog en hart voor mijn omgeving, ben ik te veel met mijzelf bezig. Het is nodig je eigenwijsheid tot werkelijke wijsheid te ontwikkelen door zowel je mogelijkheden als beperkingen onder ogen te zien. Dit genereert compassie voor zowel jezelf als voor de ander.
Praktische tip: Verplaats jezelf in de ander en bekijk de wereld en jezelf eens vanuit zijn/haar perspectief. 

Wijsheid is aandacht
In alle levensomstandigheden is juist oordelen en handelen een hele kunst. Dit is mogelijk als je een helder inzicht hebt ontwikkeld. Wijsheid moet in je visie aanwezig zijn en in je gedrag tot uiting komen. Dat dit nog niet meevalt zie je aan de hoeveelheid mensen die wel wijsheden verkondigt, maar ze niet in praktijk brengt.
Praktische tip: Oefen wijsheid in iedere situatie: wat is hier het juiste oordeel en de juiste handeling? 

Wijsheid is je inzicht in het belang van perceptie bruikbaar maken voor anderen
Wijsheid is een houding die haar meerwaarde ontleent aan bruikbaarheid voor anderen (naast jezelf natuurlijk). In mijn persoonlijke hiërarchie staat wijsheid die anderen helpt om hun perceptie bewust ter hand te nemen bovenaan. Immers, dit inzicht is de basis van alle mogelijke verandering van perspectief. Zonder de mogelijkheid om de waargenomen ‘feiten’ van hun persoonlijke werkelijkheid te veranderen is iedereen gevangen in een individuele en beperkte visie. Anders gezegd, als iemand niet over een visie of concept beschikt dat de mogelijkheid tot bevrijding uit zijn of haar beperkte perceptie in zich draagt, dan blijft diegene vastzitten in die beperkte werkelijkheid. Het idee van de twee werkelijkheden biedt de mogelijkheid deze beperking te doorbreken.
Praktische tip: Meditatie is een relatief eenvoudige en snelle manier om deze werkelijkheden daadwerkelijk te kunnen ervaren. Zorg dat je goede instructie krijgt. 

Wijsheid is het leven serieus nemen zonder je gevoel voor humor te verliezen
Wijsheid is een serieuze zaak. Het is deel van je zingeving, van het fundament waarop je je bestaan bouwt. Maar een aspect van wijsheid is tevens het vermogen om de zwaarte en het lijden van het leven te verlichten. Humor benadrukt de betrekkelijkheid van een onderwerp door het aanbrengen van een ander perspectief, en dat werkt bevrijdend en verruimend.
Praktische tip: Als je moet lachen let dan eens op wat er precies gebeurt! 

Wijsheid is vergankelijk en situationeel
Ook al verlang je naar definitieve antwoorden, wijsheid vertelt je dat bestaande universele en tijdloze waarheden waardevol zijn, maar dat jij op ieder moment je eigen antwoord moet geven binnen je actuele situatie.
Je huidige situatie stelt je als het ware de vragen: wie ben ik in deze situatie, wat wil ik in deze situatie en wat doe ik in deze situatie?
Praktische tip: Als je deze vragen bewust stelt dan brengen ze je onmiddellijk meer inzicht in de situatie, en in de dynamiek van je eigen aandeel erin! Vanuit dat inzicht zal je je handelingen langzamerhand in overeenstemming brengen met je inzichten. 

Ramo de Boer is geschoold in zilversmeden en beeldhouwen en studeerde psychologie en filosofie. Hij werkt als gestalttherapeut, coach en trainer. Meer informatie vind je op zijn website.

Getagged

One thought on “8 tips voor praktische wijsheid

  1. Ramo de Boer schreef:

    Ter aanvulling: Deze blog is een verkorte versie van het uitgebreide artikel dat in het zomernummer van BoeddhaMagazine 2012 is gepubliceerd.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: